discussieplatform

Critica wil maatschappij-kritische discussie stimuleren en dit in een geest van openheid en pluralisme. Onderstaande stellingen hebben als doel de discussie op gang te brengen.

  1. Als nooit tevoren overheersen de marktverhoudingen onze planeet. Niet alleen productie en consumptie van goederen en diensten maar ook water, energiebronnen, grondstoffen worden onderworpen aan de logica van winstvorming. Alle sferen van het maatschappelijke leven worden steeds meer gecontamineerd door vermarkting en verdingelijking: onderwijs, zorg, cultuur, informatie en communicatie. Alles kan en zal tot koopwaar gedegradeerd worden.
  2. Paradoxaal genoeg valt de ogenschijnlijke triomf van de markt samen met het ontluiken van de diepste crisis van het kapitalisme sinds de jaren dertig van vorige eeuw. Deze aanslepende financiële crisis kan menig persoon verassen maar anderzijds kan ook gesteld worden dat we enkel een herhaling meemaken van wat reeds tevoren plaats vond, ditmaal op globale wereldschaal.
  3. Enerzijds ontwikkelt dit systeem op grenzeloze wijze de productiecapaciteiten; anderzijds vernauwen de vigerende kapitalistische sociale verhoudingen constant de mogelijkheden tot ontplooiing van deze capaciteiten. Aan de top groeit de rijkdom bijna eindeloos terwijl elders verarming om zich heen grijpt. De huidige economische groei ‘om de groei’ is even blind als destructief en leidt tot regelmatige recessies met destructie van productiecapaciteiten of talenten. Productie en consumptie steunen op een constante ontkenning van menselijkheid en natuur. Op dit pad zal de mensheid en het ecosysteem waarvan we deel uit maken binnen enkele decennia een onherroepelijke verwoestijning ondergaan. Eens voorbij bepaalde limieten is geen enkele technologie nog opgewassen tegen klimaatontregeling, schaarste van drinkwater of van voedsel.
  4. De huidige crisis is de uitdrukking van een uitputting van de inwendige dynamiek van het naoorlogse kapitalisme. Drie decennia neoliberalisme hebben de winstvoet hersteld maar ook afzetmogelijkheden tendentieel ingeperkt. De economische groei dreef op een oceaan van overvloedig en goedkoop krediet. Een ongebreidelde financiarisering leidde tot nooit geziene speculatie. Maar speculatie is niets anders dan anticiperen op toekomstige potentiële winsten en waardevermeerdering. Uiteindelijk doet de crisis terug haar intrede, op een even krachtdadige wijze als het uitstel van het cyclisch gebeuren langgerekt was. De economische neergang van de laatste drie jaar is verre van beëindigd.
  5. Op deze crisis antwoorden de elites met remedies die erger zijn dan de kwaal. In plaats van de gedevaloriseerde activa te aanzien voor wat ze zijn, werden ze met openbaar geld geherwaardeerd. In plaats van schulden te aanzien voor wat ze zijn, namelijk het resultaat van het socialiseren van de verliezen van de banken, worden ze terugbetaald via harde besparingen en belastinggeld. In plaats van het dolgedraaid beursgebeuren aan strenge controle te onderwerpen, of beter, gewoonweg te sluiten, wordt er nog meer geld ingepompt. In plaats van heil te zoeken in de reële economie van sociale noden wordt nog meer beroep gedaan op de fictieve economie van waardepapieren en geld.
  6. De embolie van het financieel systeem vermeden met middelen die kortelings een hartinfarct zullen veroorzaken ten gevolge van zwaarwichtigheid. Concreet: al de voorgenoemde remedies tenderen symptomen te bestrijden, duwen de problemen voor zich uit of maken ze juist nog onoverkomelijker. Op dit pad worden de maatregelen ook steeds ingrijpender maar uiteindelijk zal de ontmanteling van de sociale bescherming, verhoging van pensioenleeftijd, een algehele BTW verhoging of massale privatiseringen niet volstaan om de schuldenberg te laten verdwijnen. Reeds vandaag wordt erkend dat er gedurende een decennium beslag zal gelegd worden op een aanzienlijk deel van de jaarlijkse (magere) economische groei. Even erg is het feit dat al deze oplossingen die er geen zijn het ecologisch draagvlak van onze planeet ontkennen. Intussen heeft de chantage van de financiële markten het democratisch gehalte van onze samenleving tot nul herleid en wordt het repressief arsenaal in ijltempo gemoderniseerd.
  7. We staan oog in oog met het failliet van een beschavingsmodel dat enkel kan overleven door nog meer destructie, miserie en verspilling. De opmars van de vermarkting bedreigt vele aspecten van het denken, van de communicatie en de creatie, leiden tot een verschraling van het culturele leven, dat nochtans eigen aan de mensheid is. De chaotische expansie van de materiële productie, zelfs in haar digitale vorm, botst steeds meer op de limieten van het aards ecosysteem. Klimaatontregeling ten gevolge van CO2 uitstoot is reeds begonnen en vermenigvuldigt het risico van ‘natuurrampen’. Zij zal in de nabije toekomst massale schaarste en distributieconflicten met betrekking tot essentiële bronnen zoals energie en water veroorzaken. Kapitaalsaccumulatie vindt op steeds smallere private basis plaats terwijl arbeid steeds meer gesocialiseerd wordt. Het gemene goed – ook wel ‘commons’ genoemd – geeft terrein prijs aan een valorisatie-dwang (door D. Harvey ook wel ‘accumulation by depossession’ genoemd) terwijl toenemende verarming van hele sectoren van de samenleving niet alleen het waardig leven maar ook het overleven van miljoenen individuen op de helling zet. Onder de huidige wetmatigheden zal de spreiding van welvaart op wereldvlak inkrimpen en zal de toegang tot welzijn steeds moeilijker en selectiever worden. Het bestendigen van de vigerende machtsordening rechtvaardigt de autoritaire opties, nieuwe vormen van imperialisme, de zogenaamde ‘clash of civilizations’, en valideert de terugkeer van de donkerste vormen van racisme waarbij de rechten de mens als dusdanig in vraag gesteld worden.
  8. De voortslepende financiële crisis heeft bij velen de ogen geopend. Het besef groeit dat er meer mis dan ‘de graaicultuur’ of hebzucht. Niet de uitwassen van het liberalisme maar de innerlijke logica van het systeem wordt in deze crisis bloot gelegd. Anders gezegd: het gaat niet enkel over een dolgedraaid liberalisme maar het kapitalisme an sich is problematisch. Individuele oplossingen zijn van korte adem en overigens moeilijk vermenigvuldigbaar. Indignados zijn erin geslaagd discussie en actie met elkaar te verzoenen. Sociaal verzet viseert juiste doelwitten. Acties verlaten de bewandelde paden. De tegenstelling tussen de 1% en de 99% zorgt voor een convergentie van verzetsstromen, komende uit de arbeidersbeweging, de jeugd of gediscrimineerde en uitgesloten bevolkingsgroepen. #OccupyWallStreet heeft zich in een mum van tijd ontwikkeld tot symbool van het wereldverzet tegen de dictatuur van de financiële markten en de 1%. Dertig jaar na de val van de Muur van Berlijn geeft het volksprotest van de laatste maanden het gevoel dat de geschiedenis terug in beweging is gekomen. We beleven het einde van het einde van de geschiedenis.
  9. Voorbij de dagelijkse strijd stelt zich de vraag welke alternatieve maatschappelijke ordening, welke concrete utopie, in staat zal zijn de ‘woedebank’ (dixit Peter Sloterdijk) van ettelijke honderden miljoenen mensen op emancipatorische wijze te mobiliseren. Tot op heden gaat de crisis van het systeem gepaard met een blijvend geloofwaardigheidstekort van alle projecten die het overstijgen van het kapitalisme in hun vaandel dragen. Daarom dient niet enkel het kapitalistisch systeem het voorwerp te zijn van een grondige kritiek; ook de evaluatie van de verschillende pogingen om een ander maatschappelijk kader uit te bouwen is nodig. Hoewel het weinigen zal plezieren ter linkerzijde dienen ook de idealen van emancipatie, gelijkheid, vrijheid en democratie herbekeken te worden in het licht van de ervaringen van de laatste twee eeuwen. Niet omdat de maakbaarheid van de samenleving een luchtkasteel zou zijn maar juist omdat we de herhaling van bepaalde vergissingen of ontsporingen best vermijden.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*